ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ

Βασίλης Παππάς

Ο συνολικός πληθυσμός του Νομού Μαγνησίας, σύμφωνα με την απογραφή της Ε.Σ.Υ.Ε. του 1991, ανέρχεται σε 198.434 κατοίκους, και είναι ο όγδοος στη σειρά νομός της Ελλάδας, από άποψη πληθυσμιακού δυναμικού. Ο πληθυσμός του αντιστοιχεί στο 27% του πληθυσμού της Περιφέρειας Θεσσαλίας.

Η θέση του Νομού Μαγνησίας στον Ελλαδικό χώρο

Η μέση πληθυσμιακή του πυκνότητα είναι 75.3 κάτοικοι ανά τετρ. χιλιόμετρο, η οποία είναι κοντά στη μέση εθνική πληθυσμιακή πυκνότητα (77.7 κατ./τ.χλμ.) και τον κατατάσσει στην ένατη θέση.

Το 49.2 % είναι άνδρες και το 50.8 % είναι γυναίκες. Η αντιστοιχία είναι 100 άνδρες προς 103 γυναίκες που είναι ίδια με αυτή της χώρας[1].

Το 53.3% του πληθυσμού αναφέρεται σε αστικές περιοχές, το 19.5 % σε ημιαστικές ενώ το υπόλοιπο 27.2 % σε αγροτικές περιοχές σύμφωνα με τον ορισμό της Ε.Σ.Υ.Ε.[2] Στοιχεία που είναι πάνω από τη μέση εθνική αναλογία και τον χαρακτηρίζουν από τους πλέον αστικοποιημένους νομούς της χώρας.

Η κατανομή του πληθυσμού σύμφωνα με τη μορφολογία του εδάφους δίνει ένα ποσοστό 75.4 % στον πεδινό πληθυσμό, 14.9 % στον ημιορεινό, ενώ το υπόλοιπο 9.7 % στον ορεινό. Έντονη είναι η τάση συγκέντρωσης του πληθυσμού στους πεδινούς Ο.Τ.Α. με αντίστοιχη μείωση του ποσοστού του πληθυσμού που αναλογεί στους ορεινούς και ημιορεινούς Ο.Τ.Α., όπως χαρακτηριστικά φαίνεται στον επόμενο πίνακα.

Σημαντικό πληθυσμιακό ρόλο στο Νομό διαδραματίζει το Πολεοδομικό συγκρότημα Βόλου, με συμμετοχή στο 58.5%, ενώ στον αντίποδα βρίσκεται η επαρχία Σκοπέλου με μικρή πληθυσμιακή συμμετοχή 6.4%, όπως χαρακτηριστικά φαίνεται στο επόμενο διάγραμμα, όπου ταυτόχρονα φαίνονται οι τάσεις πληθυσμιακής κυριαρχίας του Π.Σ. Βόλου

Αντίστοιχα η πληθυσμιακή συμμετοχή του Νομού στο σύνολο της χώρας ανέρχεται στο 1.9%, ενώ η συμμετοχή του σε έκταση είναι 2.0%. Η πληθυσμιακή του συμμετοχή στο σύνολο της χώρας συνεχώς αυξάνεται από το 1971, γεγονός που δείχνει τον κάποιο πληθυσμιακό δυναμισμό του Νομού, χωρίς όμως να έχει φθάσει το επίπεδο του 1951 (συμμετοχή 2%).

Ο Νομός παρουσιάζει μία συνεχή πληθυσμιακή αύξηση από το 1971, με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 1.15%. Η συνολική πληθυσμιακή μεταβολή του Νομού στην τεσσαρακονταετία 1951 - 91 είναι 27.8%, η οποία είναι σαφώς μικρότερη από αυτή του συνόλου της χώρας (34.4%). Αντιθέτως την εικοσαετία 1971 - 91 παρουσιάζει ρυθμό μεταβολής 22.95%, ο οποίος είναι μεγαλύτερος από τον μέσο της χώρας 17.01%.

Κατά την δεκαετία 1961 - 71, όπου αφ’ ενός η πληθυσμιακή κυριαρχία των Αθηνών αφαίμαξε πολλές περιοχές της χώρας και αφ’ έτερου η συνέχιση των μεγάλων μεταναστευτικών ρευμάτων, κυρίως προς τη Δυτική Ευρώπη, συνετέλεσαν στη δημογραφική διαρροή, ο Νομός Μαγνησίας δεν μπόρεσε να αντισταθεί και κατά συνέπεια ο ρυθμός μεταβολής της περιόδου αυτής είναι αρνητικός, που γρήγορα όμως μπόρεσε να επανέλθει σε θετικούς ρυθμούς.

Οι πληθυσμιακές πυκνότητες που παρουσιάζονται στο Νομό είναι πολύ κοντά στον μέσο όρο της χώρας και οι μεγαλύτερες που παρατηρούνται στην περιφέρεια της Θεσσαλίας.

Όσον αφορά την πληθυσμιακή ταυτότητα του Νόμου εσωτερικά στην περιφέρεια Θεσσαλίας, αυτή δεν παρουσιάζει τον δυναμισμό που παρατηρείται στον Νομό Λάρισας, ο οποίος έχει μία συνεχή θετική εξέλιξη από το 1951. Ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει το γεγονός ότι ο Νομός έχει το υψηλότερο ποσοστό πληθυσμιακής μεταβολής την εικοσαετία 1971 - 1991 η οποία υπερκαλύπτει την πληθυσμιακή μείωση που παρατηρήθηκε την δεκαετία 1961 - 71.

Η παρουσιαζόμενη αναλογία ανά φύλο είναι περίπου 100 άνδρες προς 103 γυναίκες και η οποία είναι ίδια με τον εθνικό μέσο όρο. Αναλυτικότερα η σύνθεση του πληθυσμού ανά φύλο και ηλικία παρουσιάζεται στο επόμενο διάγραμμα, όπου παρατηρούνται τα ακόλουθα:

·     Παρουσιάζεται σαφώς μικρότερο ποσοστό των ηλικιών 0 - 9 χρόνων από αυτό που θα δικαιολογούσε η διόγκωση των ηλικιών 10 - 14 χρόνων.

·     Παρουσιάζεται μείωση στις ηλικίες 15 - 29 χρόνων, και των δύο φύλων, στο σύνολο του Νομού,

·     Υπάρχει μεγέθυνση των ηλικιών 50 - 64 χρόνων,

·     Υπεροχή των ανδρών στις ηλικίες 10 - 24 χρόνων, ενώ αντίστοιχα στις ηλικίες 50+ υπερέχουν οι γυναίκες

Από τη σύγκριση των δύο πυραμίδων ηλικιών (Ελλάδας - Ν. Μαγνησίας) συνοπτικά εξάγονται τα επόμενα συμπεράσματα:

·     Η κατανομή των ηλικιών και στις δύο περιπτώσεις και σε γενικές γραμμές είναι περίπου η ίδια

·     Ο Νομός Μαγνησίας παρουσιάζει, συγκριτικά, αυξημένα ποσοστά στις μικρές ηλικίες (0 - 14 χρόνων.

·     Αντίστοιχα στις ηλικίες 15 - 34 χρόνων το σύνολο της χώρας έχει αυξημένα ποσοστά.

·     Στις ηλικίες 35 - 79 χρόνων υπερτερεί ο Νομός Μαγνησίας, όπου μάλιστα στην πενταετία 45 - 49 χρόνων υπερτερεί σημαντικά

·     Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στις ηλικίες 80 και άνω χρόνων τα ποσοστά στο Νομό Μαγνησίας είναι ελαφρά μικρότερα από τον μέσο όρο της χώρας.

Αναλυτικότερα, και όσον αφορά το εσωτερικό του Νομού, την μεγαλύτερη πληθυσμιακή αύξηση κατά τη δεκαετία 1981 - 1991, αλλά και την τριακονταετία 1961 - 1991, την παρουσιάζει ο νέος Δήμος Αλοννήσου με ποσοστά 92,1 % και 103,5 % αντίστοιχα.

Στον αντίποδα με τα μεγαλύτερα αρνητικά ποσοστά βρίσκονται για την δεκαετία 1981 - 1991, ο νέος Δήμος Κεραμιδίου με ποσοστό - 21,5 % και για την τριακονταετία 1961 - 1991 ο νέος Δήμος Μακρυνίτσης με ποσοστό -32,6%.

Σε επίπεδο παλαιών Ο.Τ.Α. και για την τριακονταετία 1961 - 1991 αντίστοιχα παρατηρείται:

Μεγαλύτερη θετική πληθυσμιακή μεταβολή δεκαετίας 1981 - 1991
Κοινότητα Αγίου Δημητρίου Πηλίου (128,5%).

Μεγαλύτερη αρνητική πληθυσμιακή μεταβολή δεκαετίας 1981 - 1991
Κοινότητα Κεραμιδίου (-21.5%)

Μεγαλύτερη θετική πληθυσμιακή μεταβολή τριακονταετίας 1961 - 1991
Κοινότητα Αλοννήσου (103,5%).

Μεγαλύτερη αρνητική πληθυσμιακή μεταβολή τριακονταετίας 1961 - 91
Κοινότητα Φυλακής (-66.9%)

Συνολικά παρατηρείται ότι οι ΟΤΑ με τη μεγαλύτερη αύξηση πληθυσμού είναι συγκεντρωμένοι κοντά στα μεγάλα αστικά κέντρα: το Π.Σ. Βόλου και τον Δήμο Αλμυρού, σε περιοχές πεδινές, με άνοιγμα προς τον Παγασιτικό και πάνω στην εθνική οδό. Αντίστοιχα οι μεγαλύτερες πληθυσμιακές μειώσεις παρατηρούνται στο νότιο τμήμα της επαρχίας Αλμυρού και στο βόρειο της επαρχίας Βόλου.

Συνοψίζοντας, μπορεί να λεχθεί ότι η διαχρονική εξέλιξη, η χωρική κατανομή καθώς και τα ποιοτικά δημογραφικά χαρακτηριστικά του Νομού Μαγνησίας είναι ικανοποιητικά και βρίσκονται πολύ κοντά στο επίπεδο του εθνικού μέσου όρου. Η σταθεροποίηση των θετικών δεικτών πληθυσμιακής εξέλιξης και σε συνδυασμό με την βελτίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του ανθρώπινου δυναμικού[3] δημιουργούν ένα θετικό πλαίσιο για μία ευρύτερη θετική αναπτυξιακή πορεία.



[1] Η μέση παγκόσμια φυσική αναλογία ανδρών / γυναικών είναι 100 : 105.

[2] Ως αστικός πληθυσμός θεωρείται ο πληθυσμός των πόλεων (Δήμοι, Κοινότητες) που έχουν πάνω από 10.000 κατοίκους, ενώ ως ημιαστικός αυτών που έχουν πληθυσμό από 2.000 έως 9.999 κατοίκους.

[3] Θέμα το οποίο δεν προσεγγίζεται στην εν λόγω ανάλυση αλλά αναφέρεται σαφώς στη μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης και Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Βιομηχανίας, “Αναπτυξιακή Μελέτη του Νομού Μαγνησίας”, Βόλος 1995.